Oedipus Rex

Stravinsky, Igor

Responsief blok lib/tran/syn

Oedipus Rex Libretto

NARRATEURVous allez entendre une version latine

NARRATEURd'Oedipe-Roi. Afin de vous épargner

NARRATEURtout effort d'oreille et de mémoire et

NARRATEURcomme lópéra-oratorio ne conserve des

SYSTEMscènes qu'un certain aspect monumental,

NARRATEURje vous rappellerai, au fur et à mesure,

NARRATEURle drame de Sophocle. Sans le savoir,

NARRATEUROedipe est aux prises avec les forces

NARRATEURqui nous surveillent de l'autre côté de

NARRATEURla mort. Elles lui tendent, depuis sa

NARRATEURnaissance, un piège que vous allez

NARRATEURvoir se fermer là. Voici le drame:

NARRATEURThèbes se démoralise. Après le Sphinx,

NARRATEURla peste. Le choeur supplie Oedipe

NARRATEURde sauver sa ville. Oedipe a vaincu

NARRATEURle Sphinx; il promet.

SYSTEMACTE I

CHOEURCaedit nos pestis,

CHOEURTheba peste moritur.

CHOEURE peste serva nos, serva,

CHOEURE peste qua Theba moritur.

CHOEUROedipus, Oedipus, adest pestis,

CHOEURCaedit nos pestis.

CHOEUROedipus, e peste serva nos,

CHOEURServa, Oedipus,

CHOEURE peste libera urbem, Oedipus,

CHOEURE peste qua Theba moritur,

CHOEURUrbem serva morientem,

CHOEURServa, urbem, serva...

OEDIPELiberi, vos liberabo,

OEDIPELiberabo vos, Vos, vos a peste.

OEDIPEEgo, clarissimus Oedipus,

OEDIPEEg'Oedipus vos diligo.

OEDIPEEg'Oedipus vos servabo.

CHOEURServa, nos adhuc, serva urbem,

CHOEUROedipus, serva nos adhuc, Oedipus,

CHOEURclarissime Oedipus,

CHOEURQuid faciendum Oedipus,

CHOEURUt liberemur?

OEDIPEUxoris frater mittitur,

OEDIPEOraculum consulit,

OEDIPEDeo mittitur Creo

OEDIPEOraculum consulit,

OEDIPEQuid faciendum consulit.

OEDIPECreo ne commoretur.

Créon arrive

CHOEURVale, Creo! Audimus.

CHOEURVale, Creo! Cito, cito!

CHOEURAudituri te salutant

NARRATEURVoici, Créon, beau-frère d'Oedipe.

NARRATEURIl revient de consulter l'oracle.

NARRATEURL'oracle exige qu'on punisse le

NARRATEURmeurtre de Laius. L'assassin se

NARRATEURcache dans Thèbes, il faut le

NARRATEURdécouvrir coûte que coûte. Oedipe

NARRATEURse vante de son adresse à deviner

NARRATEURles énigmes. Il découvrira et chassera

NARRATEURl'assassin.

CRÉONRespondit deus:

CRÉON"Laium ulcisci, scelus ulcisci;

CRÉONReperire peremptorem.

CRÉONThebis peremptor latet.

CRÉONLatet peremptor regis,

CRÉONReperire opus istum.

CRÉONLuere Thebas a labe.

CRÉONCaedem regis ulcisci,

CRÉONRegis Laii perempti.

CRÉONThebis peremptor latet.

CRÉONOpus istum reperire,

CRÉONQuem depelli deus jubet.

CRÉONJubet deus peremptorem depelli,

CRÉONPeste inficit Thebas."

CRÉONApollo dixit deus.

OEDIPENon reperias vetus scelus.

OEDIPEThebas, Thebas eruam.

OEDIPEThebis incolit scelestus.

CHOEURDeus dixit, tibi dixit.

OEDIPETibi dixit. Mici debet se dedere.

OEDIPEOpus vos istum deferre.

OEDIPEThebas eruam.

OEDIPEThebis pellere istum,

OEDIPEVetus scelus non reperias.

CHOEURThebis scelestus incolit.

OEDIPEDeus dixit, dixit, dixit...

OEDIPESphynga solvi carmen, ego divinabo.

OEDIPEIterum divinabo, clarissimus Oedipus.

OEDIPEThebas iterum servabo,

OEDIPEEgo, eg'Oedipus carmen divinabo.

OEDIPEPolliceor divinabo.

CHOEURSolve, solve, solve!

CHOEURSolve, Oedipus, solve!

OEDIPEClarissimus Oedipus,

OEDIPEPolliceor divinabo.

NARRATEUROedipe interroge la fontaine de vérité:

NARRATEURTirésias, le devin. Tirésias évite de

NARRATEURrépondre. Il n'ignore plus qu'Oedipe

NARRATEURest joué par les dieux sans coeur.. Ce

NARRATEURsilence irrite Oedipe. Il accuse Créon

NARRATEURde vouloir le trône et Tirésias d'être

NARRATEURson complice. Révolté par cette attitude

NARRATEURinjuste, Tirésias se décide. La fontaine

NARRATEURparle. Voici l'oracle. L'assassin du roi

NARRATEURest un roi.

CHOEURDelie, expectamus,

CHOEURMinerva, filia Iovis,

CHOEURDiana in trono insidens,

CHOEUREt tu, Phaebe insignis iaculator,

CHOEURSuccurite nobis!

CHOEURUt praeceps ales ruit malum

CHOEURet premitur funere funus

CHOEURet corpuribus corpora inhumata.

CHOEURExpelle, expelle everte in mare

CHOEURatrocem istum Martem

CHOEURQui nos urit inermis dementer ululans.

CHOEUREt tu, Bacches,

CHOEURcum taeda advola nobis

CHOEURurens infamen inter deos deum.

Tirésias arrive

CHOEURSalve, Tiresias, Homo clare, vates!

CHOEURDic nobis quod monet deus,

CHOEURdic cito, sacrorum docte, dic, dic!

TIRÉSIASDicere non possum, dicere non licet,

TIRÉSIASdicere nefastum,

TIRÉSIASOedipus, non possum.

TIRÉSIASDicere ne cogas!

TIRÉSIASCave ne dicam.!

TIRÉSIASClarissime Oedipus,

TIRÉSIAStacere fas.

OEDIPETaciturnitas t'accusat:

OEDIPETu peremptor, tu peremptor!

TIRÉSIASMiserande, dico,

TIRÉSIASquod me accusas, dico.

TIRÉSIASDicam quod dixit deus;

TIRÉSIASnullum dictum celabo.

TIRÉSIASInter vos peremptor est,

TIRÉSIASapud vos peremptor est,

TIRÉSIASCum vobis est!

TIRÉSIASRegis est rex peremptor.

TIRÉSIASRex cecidit Laium, rex cecidit regem.

TIRÉSIASDeus regem accusat;

TIRÉSIASperemptor, peremptor rex!

TIRÉSIASOpus Thebis pelli, Thebis pelli regem.

TIRÉSIASRex scelestus urbem foedat,

TIRÉSIASRex peremptor regis est.

OEDIPEInvidia fortunam odit.

OEDIPECreavistis me regem!

OEDIPEServavit vos carminibus

OEDIPEet creavistis me regem.

OEDIPESolvendum carmen cui erat?

OEDIPETibi, tibi, homo clare, vates;

OEDIPEa me solutum est

OEDIPEet creavistis me regem.

OEDIPEInvidia fortunatam odit.

OEDIPENunc vult quidam munus meum.

OEDIPECreo vult munus regis.

OEDIPEStipendiarius es, Tiresia!

OEDIPEHoc facinus ego solvo!

OEDIPECreo vult rex fieri.

OEDIPEQuis liberavit vos carminibus?

OEDIPEAmici, amici! eg'Oedipus clarus, ego.

OEDIPEInvidia fortunam odit.

OEDIPEVolunt regem perire,

OEDIPEvestrum regem perire,

OEDIPEclarum Oedipodem, vestrum regem.

Jocaste arrive

CHOEURGloria, gloria, gloria!

CHOEURLaudibus, regina Iocasta

CHOEURin pestilentibus Thebis.

CHOEURGloria, gloria, gloria!

CHOEURIn pestilentibus Thebis,

CHOEURlaudibus, regina nostra!

CHOEURGloria, gloria, gloria!

CHOEURLaudibus Oedipus uxor.

SYSTEMACTE  II

NARRATEURLa dispute des princes attire Jocaste.

NARRATEURVous allez l'entendre les calmer, leur

NARRATEURfaire honte de vociférer dans une ville

NARRATEURmalade. Elle ne croit pas aux oracles.

NARRATEURElle prouve que les oracles mentent.

NARRATEURPar exemple on avait prédit que Laius

NARRATEURmourrait par un fils d'elle; or Laius

NARRATEURa été assassiné par des voleurs au

NARRATEURcarrefour des trois routes de Daulie

NARRATEURet de Delphes. Trivium! Carrefour!

NARRATEURRetenez bien ce mot. Il épouvante

NARRATEUROedipe. Il se souvient qu'arrivant

NARRATEURde Corinthe, avant sa rencontre

NARRATEURavec le sphinx, il a tué un vieillard

NARRATEURau carrefour des trois routes. Si c'est

NARRATEURLaius, que devenir? Car il ne peut

NARRATEURretourner à Corinthe, l'oracle l'ayant

NARRATEURmenacé de tuer son père et d'épouser

NARRATEURsa mère. Il a peur.

JOCASTENonn' erubescite, reges,

JOCASTEclamare, ululare in aegra urbe

JOCASTEdomesticis altercationibus?

JOCASTEReges, nonn' erubescite?

JOCASTEClamare, vestros domesticos clamores?

JOCASTENonn' erubescite altercationibus, reges,

JOCASTEcoram omnibus clamare?

JOCASTENe probentur oracula.

JOCASTEquae semper mentiantur.

JOCASTECui rex, cui rex interficiendus est?

JOCASTENato meo.

JOCASTEAge, rex peremptus est.

JOCASTELaius in trivio mortuus,

JOCASTENe probentur oracula,

JOCASTEquae semper mentiantur.

CHOEURTrivium. Trivium, trivium etc.

OEDIPEPavesco subito, Iocasta.

OEDIPEPavesco, maxime pavesco.

OEDIPEIocasta, Iocasta audi:

OEDIPElocuta es de trivio?

OEDIPEEgo senem cecidi.

OEDIPECum Corintho excederem,

OEDIPEcecidi in trivio,

OEDIPEcecidi, Iocasta, senem.

JOCASTEOracula mentiuntur,

JOCASTEsemper oracula mentiuntur.

JOCASTEOedipus, cave oracula quae mentiantur...

JOCASTEOracula mentiantur...

JOCASTEDomum cito redeamus,

JOCASTECave oracula!

OEDIPEPavesco, maxime pavesco,

OEDIPEpavesco subito, Iocasta.

OEDIPEPavor magnus, Iocasta, in me inest.

OEDIPESubito pavesco, uxor Iocasta, pavesco...

OEDIPE...Iocasta!

JOCASTEOraculo mentiantur...

JOCASTEOedipus, cave oracula.

JOCASTEDomum cito redeamus.

OEDIPEPavesco maxime,...

OEDIPEIocasta!

OEDIPENam in trivio cecidi...

JOCASTEDomum, domun...

JOCASTECito redeamus.

JOCASTECave oracula Oedipus.

JOCASTECave oracula

JOCASTEquae semper mentiantur.

OEDIPE...senem cecidi.

OEDIPEPavor magnus...

OEDIPEVolo consulere...

JOCASTENon est consulendum...

OEDIPE... consulendum est, Iocasta.

OEDIPEVolo videre pastorem.

OEDIPESceleris superest spectator.

OEDIPEIocasta, consulendum, volo consulere.

Le témoin du meurtre sort de l'ombre.

NARRATEURUn messager annonce à Oedipe la

NARRATEURmort de Polybe et lui révèle qu'il

NARRATEURn'était que son fils adoptif. Jocaste

NARRATEURcomprend. Elle tente de tirer Oedipe

NARRATEURen arrière. Elle se sauve. Oedipe

NARRATEURla croit honteuse d'être une femme

NARRATEURde parvenu. Cet Oedipe, si fier de

NARRATEURdeviner tout! Il est dans le piège.

NARRATEURIl est le seul à ne pas s'en apercevoir.

NARRATEURLa vérité le frappe sur la tête. Il tombe.

NARRATEURIl tombe de haut.

CHOEURAdest omniscius pastor,

CHOEUROmniscius pastor et nuntius horribilis.

MESSAGERMortuus est Polybus.

MESSAGERSenex mortuus Polybus.

MESSAGERPolybus non genitur...

MESSAGER...non genitor Oedipodis;

MESSAGERa me ceperat Polybus,

MESSAGEReg'attuleram regi.

CHOEURMortuus est Polybus.

CHOEURMortuus senex Polybus.

CHOEURVerus non fuerat pater Oedipodis.

CHOEURFalsus pater per te!

MESSAGERFalsus pater per me!

MESSAGERReppereram in monte

MESSAGERpuerum Oedipoda derelictum,

MESSAGERin monte parvulum Oedipoda,

MESSAGERforatum pedes, vulneratum pedes,

MESSAGERparvulum Oedipoda.

MESSAGERReppereram in monte.

MESSAGERAttuleram pastori puerum Oedipoda.

CHOEURResciturus sum monstrum,

CHOEURmonstrum resciscam.

CHOEURDeo claro, Oedipus natus est.

CHOEURDeo et nympha

CHOEURmontium in quibus repertus est.

CHOEURResciturus sum monstrum.

BERGEROportebat tacere,

BERGERnunquam loqui.

BERGERSane repperit parvulum Oedipoda.

BERGERA patre, a matre in monte derelictum,

BERGERpedes laqueis foratum.

BERGERUtinam ne diceres;

BERGERhoc semper celandum inventum,

BERGEResse in monte derelictum parvulum.

BERGERParvum Oedipoda.

BERGEROportebat tacere nunquam loqui.

OEDIPENonne monstrum rescituri,

OEDIPEquis Oedipus?

OEDIPEGenus Oedipodis sciam.

OEDIPEPudet Iocastam, fugit,

OEDIPEpudet, pudet Oedipi exulis,

OEDIPEPudet Oedipodis generis.

OEDIPESciam Oedipodis genus, genus meum.

OEDIPENonne monstrum rescituri,

OEDIPEGenus exulis mei.

OEDIPEEgo exul exsulto.

MESSAGERIn monte reppertus est,

MESSAGERa matre derelictus,

MESSAGERin montibus repperimus.

MESSAGERLaio Iocastaque natus!

CHOEURNatus Laio et Iocasta!

MESSAGERPeremptor Laii parentis!

CHOEURConiux Iocastae parentis!

MESSAGERUtinam ne diceres,

MESSAGEROportebat tacere,

MESSAGERNunquam dicere istud:

CHOEURA Iocasta derelictum in monte

CHOEURreppertus est.

Berger et Messager sortent

OEDIPENatus sum quo nefastum est,

OEDIPEconcubui qui nefastum est,

OEDIPEcecidi quem nefastum est.

OEDIPELux facta est!

NARRATEUREt maintenant, vous allez entendre le

NARRATEURmonologue illustre "La tête divine de

NARRATEURJocaste est morte", monologue où le

NARRATEURmessager raconte la fin de Jocaste.

NARRATEURIl peut à peine ouvrir la bouche. Le

NARRATEURchoeur emprunte son rôle et l'aide à

NARRATEURdire comment la reine s'est pendue et

NARRATEURcomment Oedipe c'est crevé les yeux

NARRATEURavec son agrafe d'or.

NARRATEUREnsuite c'est l'épilogue.

NARRATEURLe roi est pris. Il veut se montrer

NARRATEURà tous, montrer la bête immonde,

NARRATEURl'inceste, le parricide, le fou. On

NARRATEURle chasse avec une extrême douceur.

NARRATEURAdieu, adieu, pauvre Oedipe! Adieu

NARRATEUROedipe; on t'aimait.

MESSAGERDivum Iocastae caput mortuum!

CHOEURMulier in vestibulo comas lacerare.

CHOEURClaustris occludere fores, exclamare.

CHOEUREt Oedipus irrumpere et pulsare,

CHOEURpulsare, ululare.

MESSAGERDivum Iocastae caput mortuum!

CHOEUREt ubi evellit claustra.

CHOEURSuspensam mulierem

CHOEURomnes conspexerunt.

CHOEUREt Oedipus praeceps ruens

CHOEURillam exsolvebat, illam collacabat

CHOEURet aurea fibula et avulsa fibula.

CHOEUROculos effodire. Ater sanguis rigare.

MESSAGERDivum Iocastae caput mortuum!

CHOEURSanguis ater rigabat, prosiliebat;

CHOEURet Oedipus exclamare et sese detestare,

CHOEUROmnibus se ostendere.

CHOEURAspicite fores, fores aspicite pandere,

CHOEURaspicite spectaculum

CHOEURomnium atrocissimum.

MESSAGERDivum Iocastae caput mortuum!

CHOEUREcce! Regem Oedipoda,

CHOEURfoedissimum monstrum monstrat.

CHOEURFoedissimam beluam.

CHOEUREllum, regem occaecatum!

CHOEURRex parricida, miser Oedipus.

CHOEURMiser rex Oedipus carminum coniector.

CHOEURAdest, adest! Ellum! Regum Oedipoda!

CHOEURVale, Oedipus! Te amabam, te miseror.

CHOEURMiser Oedipus, oculos tuos deploro.

CHOEURVale, miser Oedipus noster.

CHOEURTe amabam, Oedipus.

CHOEURTibi valedico